หน้าหลัก › บทความ › หาภาพ เพลง และวิดีโอฟรีสำหรับเว็บและคลิป พร้อมวิธีให้เครดิตให้ถูก

หาภาพ เพลง และวิดีโอฟรีสำหรับเว็บและคลิป พร้อมวิธีให้เครดิตให้ถูก

เงาดำของช่างภาพกับกล้องบนขาตั้งกล้องยามพระอาทิตย์ตก

ทำเว็บไซต์ ทำคลิป หรือทำโพสต์ให้เพจ ต้องใช้ภาพและเสียงประกอบอยู่เสมอ การหยิบรูปจากผลค้นหามาใช้เลยเสี่ยงทั้งโดนแจ้งลบและโดนเรียกค่าเสียหาย ข่าวดีคือมีแหล่งภาพ เพลง และวิดีโอที่เจ้าของเปิดให้ใช้ได้จริงอยู่มาก แต่แต่ละแหล่งใช้เงื่อนไขไม่เหมือนกัน บางแหล่งต้องให้เครดิต บางแหล่งไม่ต้อง บางแหล่งห้ามใช้เชิงพาณิชย์ บทความนี้รวมแหล่งที่ใช้บ่อย อธิบายความต่างระหว่างสัญญาอนุญาต CC กับสัญญาอนุญาตของ Pexels และ Unsplash และสอนวิธีเขียนเครดิตให้ถูก

สรุปสั้นๆ

  • “ฟรี” ไม่ได้แปลว่าไม่มีเงื่อนไข ให้ดูสัญญาอนุญาตของไฟล์แต่ละชิ้นทุกครั้ง
  • Wikimedia Commons, Openverse และ Free Music Archive มีงานหลายสัญญาอนุญาตปนกัน ต้องตรวจที่หน้าของไฟล์
  • Pexels และ Unsplash ใช้สัญญาอนุญาตของตัวเอง ไม่ใช่ CC ไม่บังคับให้ให้เครดิต แต่มีข้อห้ามบางข้อ
  • งาน CC ทุกแบบต้องให้เครดิต สูตรง่ายๆ คือ ชื่องาน ผู้สร้าง แหล่งที่มา และสัญญาอนุญาต
  • เก็บหลักฐานไว้ว่าได้ไฟล์มาจากไหน ภายใต้สัญญาอนุญาตอะไร เผื่อมีคนถามในภายหลัง

อ่านเงื่อนไขก่อนกดดาวน์โหลด

คำว่า “ภาพฟรี” ในเว็บต่างๆ อาจหมายถึงหลายอย่าง บางที่ฟรีแต่ต้องให้เครดิต บางที่ฟรีเฉพาะงานส่วนตัว บางที่ฟรีแค่ไฟล์ความละเอียดต่ำ ก่อนใช้ไฟล์ใด ให้ตอบสามคำถามนี้ให้ได้

  1. ไฟล์นี้ใช้สัญญาอนุญาตอะไร เขียนไว้ตรงไหน
  2. สัญญาอนุญาตนั้นอนุญาตสิ่งที่เราจะทำหรือไม่ เช่น ใช้ในคลิปที่มีโฆษณา หรือดัดแปลงภาพ
  3. ต้องให้เครดิตหรือไม่ ถ้าต้องให้ ต้องเขียนอะไรบ้าง

ถ้าหาคำตอบไม่เจอ ให้ถือว่ายังไม่ได้รับอนุญาต และหาไฟล์อื่นแทน

แหล่งภาพ เพลง และวิดีโอที่ใช้บ่อย

Wikimedia Commons

คลังสื่อของมูลนิธิวิกิมีเดีย มีทั้งภาพถ่าย ภาพวาด แผนที่ เสียง และวิดีโอหลายล้านไฟล์ ไฟล์ทุกชิ้นต้องเป็นงานสาธารณสมบัติหรือมีสัญญาอนุญาตเปิด เช่น CC0, CC BY หรือ CC BY-SA หน้าของแต่ละไฟล์บอกผู้สร้าง แหล่งที่มา และสัญญาอนุญาตไว้ชัดเจน และมีปุ่มช่วยสร้างข้อความเครดิตให้ด้วย ข้อควรระวังคือไฟล์ CC BY-SA มีเงื่อนไขแบ่งปันแบบเดียวกัน ถ้าเราดัดแปลงภาพแล้วเผยแพร่ ภาพที่ดัดแปลงต้องใช้ CC BY-SA ด้วย

Openverse

เครื่องมือค้นหาภาพและเสียงที่มีสัญญาอนุญาตเปิดหรือเป็นสาธารณสมบัติ ดูแลโดยโครงการ WordPress รวบรวมผลจากหลายแหล่งไว้ในที่เดียว และกรองได้ว่าต้องการงานที่ใช้เชิงพาณิชย์ได้หรือดัดแปลงได้ Openverse เป็นตัวช่วยค้นหา ไม่ใช่เจ้าของไฟล์ ก่อนใช้จึงควรเปิดไปดูสัญญาอนุญาตที่หน้าต้นทางของไฟล์อีกครั้ง

Pexels และ Unsplash

สองแหล่งภาพถ่ายและวิดีโอคุณภาพสูงที่นิยมมาก ทั้งสองแห่งใช้สัญญาอนุญาตของตัวเอง ไม่ได้ใช้ CC รายละเอียดอยู่ในหัวข้อถัดไป

Free Music Archive

แหล่งเพลงที่ศิลปินเผยแพร่ให้ฟังและดาวน์โหลด หลายเพลงใช้สัญญาอนุญาต CC แต่ไม่ได้ใช้แบบเดียวกันทั้งหมด บางเพลงเป็น CC BY ใช้ในคลิปที่มีรายได้ได้ บางเพลงเป็น CC BY-NC หรือ CC BY-NC-ND ซึ่งใช้ในงานเชิงพาณิชย์ไม่ได้ หรือตัดต่อไม่ได้ ต้องดูที่หน้าของแต่ละเพลง

คลังเสียงของแพลตฟอร์มเอง

แพลตฟอร์มวิดีโอบางแห่งมีคลังเพลงและเสียงประกอบให้ครีเอเตอร์ใช้ เช่น YouTube Audio Library เพลงในคลังเหล่านี้มีเงื่อนไขต่างกันไป และถ้าจะนำไปใช้นอกแพลตฟอร์มนั้น ต้องอ่านเงื่อนไขของคลังให้ดีก่อน

สัญญาอนุญาต CC ต่างจากสัญญาอนุญาตของ Pexels และ Unsplash อย่างไร

สัญญาอนุญาต CC เป็นชุดสัญญาอนุญาตมาตรฐานที่ใครก็นำไปใช้กับงานของตัวเองได้ มีเงื่อนไขให้เลือกผสมกัน และทุกแบบยกเว้น CC0 กำหนดให้ต้องแสดงที่มา ส่วน Pexels และ Unsplash เขียนสัญญาอนุญาตขึ้นมาใช้เฉพาะภาพบนเว็บของตัวเอง

Pexels License อนุญาตให้ดาวน์โหลดและใช้ภาพและวิดีโอได้ฟรี แก้ไขได้ ใช้ได้ทั้งบนเว็บไซต์ แอป โฆษณา และสิ่งพิมพ์ ไม่บังคับให้ให้เครดิต แต่มีข้อห้าม เช่น ห้ามนำบุคคลที่จำได้ในภาพไปใช้ในทางที่ไม่ดีหรือดูหมิ่น ห้ามขายสำเนาที่ไม่ได้ดัดแปลง เช่น พิมพ์เป็นโปสเตอร์ขาย ห้ามทำให้ดูเหมือนบุคคลหรือแบรนด์ในภาพรับรองสินค้าของเรา ห้ามนำไปแจกหรือขายต่อบนแพลตฟอร์มภาพอื่น และห้ามใช้เป็นเครื่องหมายการค้า

Unsplash License อนุญาตให้ใช้ภาพได้ฟรีทั้งเชิงพาณิชย์และไม่ใช่เชิงพาณิชย์ ไม่ต้องขออนุญาต ไม่บังคับให้ให้เครดิต ข้อห้ามหลักคือห้ามขายภาพโดยไม่ได้ดัดแปลงอย่างมีนัยสำคัญ และห้ามรวบรวมภาพจาก Unsplash ไปทำบริการที่คล้ายกันหรือแข่งขันกัน

ความต่างที่ควรจำมีสามข้อ ข้อแรก สองแหล่งนี้ไม่บังคับให้ให้เครดิต แต่งาน CC ต้องให้ ข้อสอง สองแหล่งนี้มีข้อห้ามที่ CC ไม่มี เช่น ห้ามขายภาพเดิมๆ ข้อสาม เงื่อนไขของ Pexels และ Unsplash เป็นของบริษัทเอง และอาจเปลี่ยนในอนาคต ควรบันทึกไว้ว่าดาวน์โหลดภาพมาเมื่อไร ภายใต้เงื่อนไขฉบับไหน

ไม่ว่าจะใช้สัญญาอนุญาตแบบไหน ภาพที่มีคนจำหน้าได้ โลโก้ หรือสถานที่ส่วนตัว อาจมีสิทธิ์อื่นเกี่ยวข้องนอกจากลิขสิทธิ์ เช่น สิทธิ์ในภาพบุคคลหรือเครื่องหมายการค้า ถ้าจะใช้ในโฆษณาควรระวังเป็นพิเศษ

วิธีให้เครดิตงาน CC ให้ถูก

Creative Commons แนะนำให้ใส่ข้อมูลสี่อย่าง จำง่ายๆ ว่า ชื่องาน ผู้สร้าง แหล่งที่มา และสัญญาอนุญาต

  • ชื่องาน ชื่อภาพหรือชื่อเพลงตามที่เจ้าของตั้งไว้ ถ้าไม่มีชื่อก็ข้ามได้
  • ผู้สร้าง ชื่อหรือชื่อบัญชีที่เจ้าของต้องการให้ระบุ พร้อมลิงก์ไปหน้าของเขาถ้ามี
  • แหล่งที่มา ลิงก์ไปยังหน้าที่เราได้ไฟล์มา
  • สัญญาอนุญาต ชื่อและรุ่นของสัญญาอนุญาต พร้อมลิงก์ไปยังหน้าสัญญาอนุญาต

ถ้าเราดัดแปลงงาน เช่น ครอปภาพ ปรับสี หรือตัดเพลงบางท่อน ควรบอกไว้ด้วย ตัวอย่างเครดิตบนเว็บไซต์

“ตลาดน้ำยามเช้า” โดย [ชื่อบัญชีผู้ถ่าย] จาก Wikimedia Commons ใช้สัญญาอนุญาต CC BY 4.0 ครอปและปรับแสงจากต้นฉบับ

ในเว็บไซต์ ให้ลิงก์ชื่องาน ชื่อผู้สร้าง และชื่อสัญญาอนุญาตไปยังหน้าที่เกี่ยวข้อง ในคลิปวิดีโอ ให้ใส่เครดิตในคำอธิบายใต้คลิป หรือขึ้นเครดิตท้ายคลิป หรือทั้งสองที่ ในสิ่งพิมพ์ที่คลิกลิงก์ไม่ได้ ให้พิมพ์ URL แบบสั้นของสัญญาอนุญาต เช่น creativecommons.org/licenses/by/4.0/

สำหรับภาพจาก Pexels และ Unsplash ถึงไม่บังคับ การให้เครดิตก็ยังเป็นมารยาทที่ดี และช่วยให้เราจำได้ว่าภาพมาจากไหน เช่น “ภาพโดย [ชื่อช่างภาพ] จาก Unsplash”

เก็บหลักฐานไว้ใช้ในวันที่มีคนถาม

ไฟล์ที่ใช้งานอยู่อาจถูกเจ้าของลบออก หรือเปลี่ยนสัญญาอนุญาตภายหลัง สัญญาอนุญาต CC เพิกถอนไม่ได้ ถ้าเราได้ไฟล์มาตอนที่เป็น CC แล้ว เราใช้ต่อได้ตามเงื่อนไขเดิม แต่ต้องพิสูจน์ได้ว่าตอนนั้นไฟล์ใช้สัญญาอนุญาตอะไร

วิธีง่ายๆ คือทำตารางเล็กๆ บันทึกชื่อไฟล์ ลิงก์ต้นทาง สัญญาอนุญาต วันที่ดาวน์โหลด และใช้ในงานไหน ถ้าทำได้ ให้แคปหน้าจอหน้าต้นทางที่เห็นสัญญาอนุญาตเก็บไว้ด้วย ตารางนี้ยังช่วยตอนต้องตอบข้อโต้แย้งบนแพลตฟอร์มวิดีโอ หรือตอนลูกค้าถามว่าภาพในงานมาจากไหน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • ใช้ภาพจากผลค้นหาโดยตรง ภาพในผลค้นหาของเครื่องมือค้นหาส่วนใหญ่มีเจ้าของ ไม่ได้แปลว่าใช้ได้
  • เห็นคำว่า CC แล้วคิดว่าใช้ได้ทุกอย่าง CC มีหลายแบบ แบบที่มี NC ใช้ในคลิปที่มีรายได้ไม่ได้ แบบที่มี ND ตัดต่อไม่ได้
  • ให้เครดิตแค่ “ภาพจากอินเทอร์เน็ต” หรือ “เครดิตภาพตามลิงก์” ข้อความแบบนี้ไม่ตรงตามเงื่อนไขของ CC
  • เชื่อข้อมูลใน Openverse โดยไม่เปิดดูหน้าต้นทาง ข้อมูลในเครื่องมือค้นหาอาจไม่ตรงกับหน้าต้นทางล่าสุด
  • เอาภาพจาก Pexels หรือ Unsplash ไปพิมพ์ขายตรงๆ ทั้งสองแหล่งห้ามขายภาพที่ไม่ได้ดัดแปลง
  • ไม่ได้บันทึกที่มาของไฟล์ พอมีคนแจ้งลบ เราก็หาหลักฐานมายืนยันไม่ได้

คำถามที่พบบ่อย

ใช้ภาพ CC BY-NC ในเพจขายของได้ไหม

ไม่ควรใช้ เพจที่ใช้โปรโมตสินค้าหรือบริการถือเป็นการใช้เพื่อประโยชน์ทางการค้า ซึ่ง NC ไม่อนุญาต ให้เลือกภาพที่เป็น CC0, CC BY, CC BY-SA หรือภาพจาก Pexels และ Unsplash แทน

ใช้เพลง CC BY ในคลิปที่เปิดสร้างรายได้ได้ไหม

ได้ตามเงื่อนไขของ CC BY ขอแค่ให้เครดิตครบ แต่ควรตรวจว่าคนที่ติด CC เป็นเจ้าของเพลงจริง และเก็บหลักฐานไว้ เผื่อระบบตรวจลิขสิทธิ์ของแพลตฟอร์มแจ้งเตือน

ภาพ CC0 ต้องให้เครดิตไหม

ไม่ต้อง CC0 คือการที่เจ้าของสละสิทธิ์เท่าที่กฎหมายเปิดให้ทำได้ แต่การให้เครดิตก็ยังช่วยให้คนอื่นหาต้นฉบับเจอ

เครดิตต้องอยู่ใต้ภาพเสมอไหม

สัญญาอนุญาต CC ให้ระบุเครดิตอย่างสมเหตุสมผลตามสื่อที่ใช้ บนเว็บไซต์อาจใส่ใต้ภาพหรือรวมไว้ในหน้าเครดิตก็ได้ ขอแค่คนอ่านหาเจอและรู้ว่าเครดิตไหนเป็นของภาพไหน

ถ้าเจ้าของเปลี่ยนสัญญาอนุญาตหลังเราใช้แล้วจะเป็นอย่างไร

ถ้าเราได้ไฟล์มาภายใต้ CC เราใช้ต่อได้ตามเงื่อนไขเดิม เพราะสัญญาอนุญาต CC เพิกถอนไม่ได้ ส่วนสัญญาอนุญาตของแหล่งอื่น เช่น Pexels หรือ Unsplash ให้อ่านเงื่อนไขของแหล่งนั้นเรื่องการเปลี่ยนแปลง

แหล่งข้อมูล