วิธีเลือกสัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ (ฉบับ 2569)

คู่มือนี้เขียนโดยทีมงาน cc.in.th เป็นคู่มือแบบอิสระ ไม่ใช่เอกสารทางการของ Creative Commons หากต้องการถ้อยคำทางกฎหมายที่ถูกต้อง ให้อ่านจาก creativecommons.org เสมอ · ปรับปรุงล่าสุด พฤศจิกายน 2569

ถ้าคุณมีภาพถ่าย บทความ เพลง หรือสื่อการสอนที่อยากให้คนอื่นนำไปใช้ต่อได้ โดยไม่ต้องมาขออนุญาตทีละราย สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ (Creative Commons หรือ CC) ช่วยได้ คุณยังเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์เหมือนเดิม แค่ประกาศไว้ล่วงหน้าว่าคนอื่นทำอะไรกับงานได้บ้าง และต้องทำตามเงื่อนไขอะไร ใช้ฟรีและไม่ต้องลงทะเบียนที่ไหน

เงื่อนไขพื้นฐาน 4 ข้อ

สัญญาอนุญาต CC ทุกแบบสร้างจากเงื่อนไข 4 ข้อนี้มาผสมกัน

  • BY แสดงที่มา ผู้ใช้ต้องให้เครดิตเจ้าของผลงาน เงื่อนไขนี้มีอยู่ในทุกสัญญาอนุญาต
  • SA อนุญาตแบบเดียวกัน ถ้ามีคนนำงานไปดัดแปลง งานใหม่ต้องเผยแพร่ด้วยสัญญาอนุญาตแบบเดียวกัน
  • NC ไม่ใช้เพื่อการค้า ห้ามนำไปใช้โดยมีจุดประสงค์หลักเพื่อหาผลประโยชน์ทางการค้าหรือรายได้
  • ND ไม่ดัดแปลง แชร์ต่อได้เฉพาะงานต้นฉบับ ห้ามเผยแพร่ฉบับที่ดัดแปลงแล้ว

สัญญาอนุญาต 6 แบบ และ CC0

แบบคนอื่นทำอะไรได้เหมาะกับ
CC BYใช้ แชร์ ดัดแปลง และใช้เชิงพาณิชย์ได้ แค่ให้เครดิตงานที่อยากให้แพร่หลายที่สุด เช่น สื่อการสอน งานวิจัย
CC BY-SAเหมือน CC BY แต่งานดัดแปลงต้องใช้ CC BY-SA ด้วยงานที่อยากให้เปิดต่อไปเรื่อยๆ วิกิพีเดียใช้แบบนี้
CC BY-NCใช้และดัดแปลงได้ แต่ห้ามใช้เพื่อการค้างานที่ยินดีให้ใช้ฟรี แต่อยากเก็บสิทธิ์เชิงพาณิชย์ไว้เอง
CC BY-NC-SAใช้และดัดแปลงได้ ห้ามใช้เพื่อการค้า และงานดัดแปลงต้องใช้แบบเดียวกันงานชุมชนหรืองานการศึกษาที่ไม่อยากให้ใครนำไปขาย
CC BY-NDแชร์ต่อได้ รวมถึงเพื่อการค้า แต่ห้ามดัดแปลงบทความแสดงความคิดเห็น หรืองานที่ต้องคงรูปเดิม
CC BY-NC-NDแชร์ต่อได้อย่างเดียว ห้ามดัดแปลงและห้ามใช้เพื่อการค้างานที่อยากให้คนเห็นมากขึ้น แต่ยังคุมไว้มากที่สุด
CC0ทำอะไรก็ได้ ไม่ต้องให้เครดิต เพราะเจ้าของสละสิทธิ์เท่าที่กฎหมายเปิดให้ทำได้ข้อมูลเปิด ภาพประกอบทั่วไป งานที่อยากยกให้เป็นสาธารณะ

เลือกแบบไหนดี ถามตัวเอง 3 ข้อ

  1. ยอมให้คนอื่นนำไปใช้เพื่อการค้าไหม ถ้าไม่ยอม ให้เลือกแบบที่มี NC
  2. ยอมให้ดัดแปลงไหม ถ้าไม่ยอม เลือกแบบที่มี ND ถ้ายอม แต่อยากให้งานดัดแปลงเปิดแบบเดียวกันต่อไป เลือกแบบที่มี SA (ND กับ SA ใช้ด้วยกันไม่ได้)
  3. อยากให้งานถูกนำไปใช้มากที่สุดไหม ถ้าใช่ CC BY หรือ CC0 คือตัวเลือกที่ดีที่สุด เพราะเงื่อนไขน้อย คนกล้านำไปใช้

ถ้ายังไม่แน่ใจ ลองใช้เครื่องมือเลือกสัญญาอนุญาตของ Creative Commons ตอบคำถามไม่กี่ข้อแล้วจะได้ชื่อสัญญาอนุญาตพร้อมข้อความสำหรับติดกับงาน

ใช้ฉบับไหน 3.0 ประเทศไทย หรือ 4.0

งานใหม่ควรใช้ฉบับ 4.0 สากล ฉบับนี้เขียนให้ใช้ได้ทุกประเทศโดยไม่ต้องแปลงเป็นฉบับของแต่ละประเทศ ส่วนสัญญาอนุญาตฉบับ 3.0 ประเทศไทยยังใช้ได้กับงานที่เผยแพร่ไว้แล้ว ไม่ต้องเปลี่ยน

ติดสัญญาอนุญาตกับงานของคุณ

เขียนให้ชัดว่าใช้สัญญาอนุญาตแบบไหน ฉบับอะไร และใส่ลิงก์ไปยังหน้าสัญญาอนุญาต เช่น

งานนี้เผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต CC BY 4.0

บนเว็บไซต์ให้ใส่ไว้ใต้ภาพ ท้ายบทความ หรือที่ส่วนท้ายของเว็บ ถ้าเป็นไฟล์ PDF หรือสไลด์ ใส่ไว้ที่หน้าแรกหรือหน้าสุดท้าย

นำงาน CC ของคนอื่นมาใช้ ให้เครดิตอย่างไร

จำง่ายๆ ว่าต้องมี 4 อย่าง

  • ชื่องาน ถ้ามี
  • ผู้สร้าง ชื่อหรือนามแฝงที่เจ้าของใช้
  • แหล่งที่มา ลิงก์ไปยังงานต้นฉบับ
  • สัญญาอนุญาต ชื่อและลิงก์ไปยังสัญญาอนุญาต

ตัวอย่าง: “ชื่อภาพ” โดย ชื่อผู้สร้าง (ลิงก์ไปยังภาพต้นฉบับ) ใช้ภายใต้ CC BY 4.0 (ลิงก์ไปยังสัญญาอนุญาต) ถ้าคุณครอปภาพ แปล หรือแก้ไขงาน ให้บอกด้วย เช่น “ปรับสีและครอปจากต้นฉบับ”

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

  • ติด CC กับงานที่ไม่ได้เป็นเจ้าของทั้งหมด ถ้าในงานมีภาพ เพลง หรือฟอนต์ของคนอื่น คุณให้สิทธิ์ส่วนนั้นแทนเขาไม่ได้ ต้องแยกบอกให้ชัด
  • คิดว่าเปลี่ยนใจแล้วยกเลิกได้ สัญญาอนุญาต CC เพิกถอนไม่ได้ คุณเลิกเผยแพร่งานเมื่อไรก็ได้ แต่คนที่ได้งานไปแล้วยังใช้ตามเงื่อนไขเดิมได้
  • ให้เครดิตแค่ “ภาพจากอินเทอร์เน็ต” แบบนี้ไม่นับว่าให้เครดิต ต้องมีชื่อผู้สร้างและลิงก์สัญญาอนุญาต
  • ตีความ NC เอาเอง กรณีก้ำกึ่ง เช่น เพจที่มีโฆษณาหรือใช้ในงานของบริษัท ทางที่ปลอดภัยคือถามเจ้าของงานก่อน
  • ใช้ CC กับซอฟต์แวร์ Creative Commons แนะนำว่าโค้ดควรใช้สัญญาอนุญาตซอฟต์แวร์โอเพนซอร์ส เช่น MIT หรือ GPL แทน

แหล่งข้อมูลเพิ่มเติม