ครีเอเตอร์และนักดนตรีอิสระหลายคนอยากให้งานของตัวเองถูกนำไปใช้ต่อ เช่น ให้ช่องอื่นเอาเพลงไปประกอบคลิป หรือให้คนเอาฟุตเทจไปตัดต่อ สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ช่วยเรื่องนี้ได้ แต่บนแพลตฟอร์มวิดีโอมีอีกระบบหนึ่งที่ทำงานอยู่ตลอดเวลา คือ Content ID ของ YouTube ถ้าสองระบบนี้ไม่สอดคล้องกัน คนที่ใช้เพลงของเราอย่างถูกต้องอาจโดนเคลมลิขสิทธิ์ หรือคลิปของเราเองโดนเคลม บทความนี้อธิบายว่า CC กับ Content ID เกี่ยวกันอย่างไร และจะวางแผนอย่างไรไม่ให้เกิดปัญหา
สรุปสั้นๆ
- YouTube ให้เลือกสัญญาอนุญาตได้สองแบบ คือ Standard YouTube License และ Creative Commons Attribution (CC BY)
- Content ID ใช้ได้เฉพาะงานที่เจ้าของมีสิทธิ์แต่ผู้เดียว YouTube ระบุว่างานที่เผยแพร่ด้วย Creative Commons ไม่มีสิทธิ์ใช้เป็นไฟล์อ้างอิงใน Content ID
- ถ้าจะเปิดเพลงด้วย CC อย่าส่งเพลงเดียวกันเข้าระบบ Content ID ไม่ว่าทางตรงหรือผ่านผู้จัดจำหน่าย
- ถ้าใช้งาน CC ของคนอื่นแล้วโดนเคลม ยื่นโต้แย้งได้ เมื่อแน่ใจว่ามีสิทธิ์ครบ และควรเก็บหลักฐานสัญญาอนุญาตไว้
- วางแผนตั้งแต่ก่อนปล่อยเพลง ว่าอยากเปิดงานไหน และอยากเก็บรายได้จากงานไหน
Content ID ทำงานอย่างไร
Content ID เป็นระบบของ YouTube ที่เทียบวิดีโอที่อัปโหลดกับไฟล์อ้างอิงที่เจ้าของสิทธิ์ส่งไว้ เมื่อเจอส่วนที่ตรงกัน ระบบจะสร้างการเคลม และเจ้าของสิทธิ์ตั้งค่าไว้ล่วงหน้าได้ว่าจะให้เกิดอะไรขึ้น เช่น บล็อกวิดีโอ เก็บรายได้จากโฆษณา หรือแค่ติดตามสถิติ
ครีเอเตอร์ส่วนใหญ่ไม่ได้ใช้ Content ID โดยตรง YouTube เปิดให้ใช้เฉพาะพาร์ทเนอร์ที่ผ่านเกณฑ์ ศิลปินอิสระจำนวนมากจึงเข้าสู่ระบบผ่านผู้จัดจำหน่ายเพลงดิจิทัล ซึ่งมักมีบริการส่งเพลงเข้า Content ID ให้ด้วย บางครั้งเป็นตัวเลือกที่เปิดไว้ตั้งแต่ต้น ศิลปินจึงอาจไม่รู้ตัวว่าเพลงของตัวเองอยู่ในระบบแล้ว
งาน CC ใช้กับ Content ID ไม่ได้
ตามหน้าช่วยเหลือของ YouTube ผู้ที่ส่งไฟล์อ้างอิงต้องมีสิทธิ์แต่ผู้เดียวในเนื้อหานั้น ในดินแดนที่อ้างความเป็นเจ้าของ และ YouTube ยกตัวอย่างเนื้อหาที่ไม่มีสิทธิ์ใช้เป็นไฟล์อ้างอิงไว้ เช่น
- เนื้อหาที่ได้รับอนุญาตแบบไม่ผูกขาดจากบุคคลอื่น
- เนื้อหาที่เผยแพร่ด้วย Creative Commons หรือสัญญาอนุญาตแบบเปิดและไม่มีค่าใช้จ่ายในลักษณะเดียวกัน
- ฟุตเทจ สิ่งบันทึกเสียง หรือผลงานดนตรีที่เป็นสาธารณสมบัติ
เหตุผลเข้าใจได้ไม่ยาก เมื่อเราติด CC กับเพลง เราอนุญาตให้ทุกคนใช้ตามเงื่อนไขไปแล้ว ถ้าเพลงเดียวกันอยู่ใน Content ID ด้วย ระบบจะเคลมคลิปของคนที่ใช้ตามสัญญาอนุญาตอย่างถูกต้อง ซึ่งขัดกับสิ่งที่เราอนุญาตไว้เอง และสร้างภาระให้คนที่ทำถูกต้องต้องมาโต้แย้ง
YouTube ยังระบุว่าเพลงประกอบแบบ royalty free ที่ขายหรืออนุญาตให้ใช้เป็นวงกว้าง ต้องผ่านการตรวจโดยคนก่อนจะเคลมได้ ข้อนี้สะท้อนปัญหาเดียวกัน คือเพลงที่คนจำนวนมากมีสิทธิ์ใช้ ไม่ควรถูกเคลมอัตโนมัติ
เปิดเพลงด้วย CC อย่างไรไม่ให้สะดุด
ถ้าตั้งใจให้เพลงหรือฟุตเทจของเราเป็นงานที่คนอื่นใช้ต่อได้ ให้วางแผนตามขั้นตอนนี้
- เลือกว่างานไหนจะเปิด ศิลปินหลายคนแยกงานเป็นสองกลุ่ม กลุ่มหนึ่งเปิดด้วย CC เพื่อให้คนเอาไปใช้ อีกกลุ่มเก็บไว้หารายได้ตามปกติ ไม่จำเป็นต้องเปิดทุกเพลง
- ตรวจว่าเรามีสิทธิ์ครบ เพลงหนึ่งเพลงมีทั้งผลงานดนตรีและสิ่งบันทึกเสียง ถ้าแต่งร่วมกับคนอื่น ใช้นักดนตรีรับจ้าง ใช้ตัวอย่างเสียงจากที่อื่น หรือเซ็นสัญญากับค่ายไว้ ต้องแน่ใจว่าทุกฝ่ายตกลงกับการเปิดด้วย CC
- เลือกแบบสัญญาอนุญาต ถ้าอยากให้ครีเอเตอร์ใช้ในคลิปที่มีรายได้ ต้องไม่ใช้ NC และถ้าอยากให้ตัดหรือมิกซ์ได้ ต้องไม่ใช้ ND สำหรับเพลงประกอบคลิป CC BY ใช้ง่ายที่สุด
- ปิด Content ID สำหรับงานที่เปิด ถ้าใช้ผู้จัดจำหน่ายเพลง ให้ตรวจการตั้งค่าว่าไม่ได้ส่งเพลงที่เปิดด้วย CC เข้า Content ID หรือบริการตรวจจับเนื้อหาในลักษณะเดียวกัน
- เขียนสัญญาอนุญาตไว้ทุกที่ที่งานไปถึง ในคำอธิบายวิดีโอ หน้าเพลงบนแพลตฟอร์ม และข้อมูลในไฟล์ พร้อมบอกว่าอยากให้เครดิตอย่างไร
ตั้งค่า CC BY บน YouTube
ใน YouTube Studio ระหว่างอัปโหลดหรือหลังอัปโหลดแล้ว ให้เปิดหน้ารายละเอียดของวิดีโอ กดแสดงเพิ่มเติม แล้วเลือก Creative Commons – Attribution ในช่องสัญญาอนุญาต ข้อจำกัดคือ YouTube มีให้เลือกแค่ CC BY ถ้าอยากใช้ CC แบบอื่น ต้องเขียนไว้ในคำอธิบายแทน และถ้าวิดีโอมีการเคลม Content ID อยู่ จะเลือก CC BY ไม่ได้
ควรเลือก CC BY เฉพาะวิดีโอที่ทุกส่วนเป็นของเรา หรือเป็นงานที่ใช้ CC BY หรือเป็นสาธารณสมบัติ ถ้าคลิปมีเพลงหรือภาพของคนอื่นที่เราได้รับอนุญาตแค่ให้ใช้ในคลิปนั้น เราไม่มีสิทธิ์อนุญาตต่อให้คนอื่นด้วย CC BY
ใช้งาน CC ของคนอื่นในคลิปแล้วโดนเคลม ทำอย่างไร
บางครั้งเพลงที่ติด CC ไว้ถูกส่งเข้า Content ID โดยเจ้าของเอง หรือโดยคนที่ไม่ใช่เจ้าของ คลิปที่ใช้เพลงนั้นอย่างถูกต้องจึงโดนเคลม YouTube เปิดให้ยื่นโต้แย้งการเคลมได้ เมื่อเรามั่นใจว่ามีสิทธิ์ครบ เช่น ได้รับอนุญาตผ่านสัญญาอนุญาต
- ตรวจก่อนโต้แย้ง ดูว่าเพลงในคลิปเป็นเวอร์ชันที่ติด CC จริง ใช้สัญญาอนุญาตแบบที่อนุญาตสิ่งที่เราทำ และเราให้เครดิตครบ
- แนบข้อมูลที่ชัดเจน ระบุลิงก์หน้าที่เพลงติดสัญญาอนุญาต ชื่อสัญญาอนุญาต และวันที่เราได้เพลงมา
- รู้ขั้นตอนหลังโต้แย้ง ผู้เคลมมีเวลา 30 วันในการตอบ อาจปล่อยการเคลม ยืนยันการเคลม หรือยื่นคำขอให้นำวิดีโอออก ถ้าโต้แย้งไม่สำเร็จ บางกรณียื่นอุทธรณ์ต่อได้
- ระวังการโต้แย้งที่ไม่มีมูล YouTube ระบุว่าการให้เครดิตเฉยๆ การมีสำเนาเพลง หรือการไม่เปิดสร้างรายได้ ไม่ใช่เหตุผลที่ใช้โต้แย้งได้ และการใช้กระบวนการโต้แย้งในทางที่ผิดซ้ำๆ อาจมีบทลงโทษต่อวิดีโอหรือช่อง
การติดต่อเจ้าของเพลงโดยตรงก็ช่วยได้มาก ถ้าเจ้าของตั้งใจเปิดเพลงด้วย CC จริง เขามักแก้การตั้งค่ากับผู้จัดจำหน่ายและปล่อยการเคลมให้ได้เร็วกว่ากระบวนการโต้แย้ง
ให้เครดิตงาน CC ในคลิปให้ถูก
YouTube แนะนำให้ใส่ชื่องาน ผู้สร้าง ลิงก์ไปยังต้นทาง และข้อมูลสัญญาอนุญาต เช่น ข้อความว่า “ใช้สัญญาอนุญาต CC BY” ไว้ในวิดีโอและในคำอธิบาย ตัวอย่างในคำอธิบายวิดีโอ
เพลงประกอบ: “ชื่อเพลง” โดย [ชื่อศิลปิน] ลิงก์ต้นทาง [URL] ใช้สัญญาอนุญาต CC BY 4.0 creativecommons.org/licenses/by/4.0/
ถ้าตัดเพลงเป็นท่อนสั้น หรือปรับเสียง ให้บอกว่าดัดแปลงจากต้นฉบับ ถ้าใช้หลายเพลง ให้เรียงเครดิตตามลำดับที่ปรากฏในคลิป จะช่วยให้คนดูและตัวเราเองตรวจย้อนได้ง่าย
ตอนหาฟุตเทจที่ใช้ต่อได้บน YouTube ใช้ตัวกรองการค้นหาขั้นสูงแล้วเลือก Creative Commons ได้ แต่ก็ควรดูคำอธิบายของวิดีโอต้นทางด้วยว่ามีเพลงหรือภาพของคนอื่นปนอยู่หรือไม่
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- ติด CC กับเพลง แต่ผู้จัดจำหน่ายยังส่งเพลงเข้า Content ID คนที่ใช้ตามสัญญาอนุญาตจะโดนเคลม และอาจเข้าใจว่าเราไม่ได้ตั้งใจเปิดจริง
- ติด CC BY กับคลิปที่มีเพลงของคนอื่น เราอนุญาตได้เฉพาะส่วนที่เรามีสิทธิ์
- ใช้เพลง CC BY-NC ในคลิปที่เปิดสร้างรายได้ ช่องที่มีโฆษณาหรือสปอนเซอร์มีความเสี่ยงสูงที่จะถือเป็นการใช้เชิงพาณิชย์
- เปิดเพลงด้วย CC โดยไม่ถามผู้ร่วมแต่ง ถ้าเพลงมีเจ้าของร่วม ทุกคนต้องตกลงด้วย
- ไม่เก็บหลักฐานสัญญาอนุญาต พอเพลงต้นทางถูกลบหรือเปลี่ยนเงื่อนไข เราก็ไม่มีอะไรไว้ยืนยันตอนโต้แย้ง
คำถามที่พบบ่อย
ติด CC แล้วยังหารายได้จากเพลงได้ไหม
ได้ การติด CC ไม่ได้ห้ามเราขายเพลง เปิดสตรีมมิ่ง หรือรับงานเล่นสด แต่เราจะเคลมรายได้จากคลิปของคนอื่นที่ใช้เพลงตามสัญญาอนุญาตผ่าน Content ID ไม่ได้ และถ้าเลือก CC BY คนอื่นก็ขายงานที่ใช้เพลงของเราได้เช่นกัน
ถ้าเลือก CC BY-NC จะใช้ Content ID ได้ไหม
หน้าช่วยเหลือของ YouTube ระบุว่างานที่เผยแพร่ด้วย Creative Commons ไม่มีสิทธิ์ใช้เป็นไฟล์อ้างอิง โดยไม่ได้แยกว่าเป็นแบบใด ถ้าต้องการใช้ Content ID กับงานใด ไม่ควรเผยแพร่งานนั้นด้วย CC
เปลี่ยนวิดีโอที่ตั้งเป็น CC BY กลับเป็น Standard YouTube License ได้ไหม
เปลี่ยนการตั้งค่าได้ แต่สัญญาอนุญาต CC เพิกถอนไม่ได้ คนที่นำวิดีโอไปใช้ตอนที่ยังเป็น CC BY ยังใช้ต่อได้ตามเงื่อนไขเดิม
เพลงใน YouTube Audio Library เป็น CC ทั้งหมดไหม
ไม่ทั้งหมด เพลงในคลังนี้มีเงื่อนไขต่างกัน บางเพลงต้องให้เครดิต บางเพลงไม่ต้อง ให้ดูเงื่อนไขของแต่ละเพลงในคลัง
ใช้เพลงที่เป็นสาธารณสมบัติแล้วโดนเคลมได้ไหม
เกิดขึ้นได้ ผลงานดนตรีอาจหมดอายุลิขสิทธิ์แล้ว แต่การบันทึกเสียงหรือการเรียบเรียงใหม่อาจยังมีลิขสิทธิ์ของคนอื่น ถ้าเราใช้การบันทึกเสียงที่เป็นสาธารณสมบัติจริงหรือเล่นเอง แล้วโดนเคลม ก็ยื่นโต้แย้งได้
แหล่งข้อมูล
- YouTube Help: License types on YouTube สัญญาอนุญาตที่เลือกได้ วิธีตั้งค่า และการให้เครดิต
- YouTube Help: Content eligible for Content ID เกณฑ์สิทธิ์แต่ผู้เดียวและตัวอย่างเนื้อหาที่ไม่มีสิทธิ์
- YouTube Help: Qualifying for Content ID
- YouTube Help: Dispute a Content ID claim เหตุผลที่โต้แย้งได้ ระยะเวลา และการอุทธรณ์
- YouTube Help: Use music and sound effects from the Audio Library เงื่อนไขของเพลงในคลัง รวมถึงเพลงที่ใช้สัญญาอนุญาต Creative Commons ซึ่งต้องให้เครดิตศิลปินในคำอธิบายวิดีโอ
- Creative Commons: CC BY 4.0
- Creative Commons: Recommended practices for attribution
